მოაშორეთ აქედან სტალინი

შარშანდელი 8 და 9 აგვისტოს ქრონიკებს საღამოსკენ დავწერ, ცოტა უკეთ მჭირდება იმდროინდელი მოვლენების აღდგენა, ახლა კი გუშინ გორის ცენტრში გამართულ აქციაზე ვისაუბრებ.

როგორც ცნობილია, დაახლოებით სამი კვირის წინ, თეა თუთბერიძისა და საზოგადოებრივი ჯგუფის აქტიურობით, დაიწყო მსჯელობა 8 აგვისტოს სტალინის ძეგლის მუზეუმში გადატანის მოთხოვნით. რა თქმა უნდა ცხადი იყო, რომ 8 აგვისტოს ეს საქმე არ გამოვიდოდა (რატომ არის ეს საკითხი ასეთი პრობლემატური, მაინც ვერ გავიგე ოღონდ) მაგრამ ყინულის დაძვრაც საქმე იყო, ამიტომაც გუშინ ძალიან გამიხარდა ფეისბუქზე აქციის ორგანიზატორისგან, გიორგი გოცირიძისგან მიღებული შეტყობინება, რომ 4 საათზე აქცია იმართებოდა სტალინის ძეგლის წინ, ძეგლის გადატანის მოთხოვნით.

ნახევარი საათი უშედეგოდ ვრეკე აქეთ – იქით ხალხის შესაკრებად, ბოლოს 3 მეგობარი შევკრიბე და მათთან ერთად მივედი ცენტრში (გზაშიც ვცდილობდი ხალხის აყოლიებას, შეიძლება ზოგი მოვიდა კიდეც) აქცია კარგად იყო ორგანიზებული, აშუქებდა სხვადასხვა მედიასაშუალება (ოღონდ როგორც მერე გავიგე ბევრმა არ უჩვენა) ახალგაზრდებმა წაიკითხეს მიმართვის ტექსტი, ავაფრიალეთ ბანერები და შევაგროვეთ ხელმოწერები, ამასთან ფრიად ვტკბებოდი იმ ალაგ – ალაგ შემოხეტებული “ჰომო სოვიეტიკუსების” რიტორიკით. ღმერთმანი მიყვარს ეგ ხალხი, რომ არა ეგენი, რაზე იმხიარულებდა უბრალო მოკვდავი?

კიდევ მინდოდა აქციაზე გაჩერება, მაგრამ მეგობართან ვიყავი წასასვლელი ფრიად საჭირბოროტო საქმეზე. გზად მიმავალს, რამდენიმე ნაცნობი შემომხვდა, რომლებსაც შორიდან დავულანდივარ ბანერით ხელში მდგომი და ახლა “ხელში ჩავუვარდი”. მოკლედ წავიდა იქ სტალინიზმის ქადაგება “ეგ რო არა ძმაო, რა ვისი ძეგლი უნდა იდგეს” და ა.შ. მაგრამ ყველაზე საოცარი ის შეკითხვა იყო, რამაც აგერ 20 წლისა მოვყრილვარ და ჯერ არ მსმენია. “სტალინის ძეგლის აღება რო გინდა, იაღოველი ხარ?” ჭეშმარიტად ყბა ჩამომივარდა.

რა ლამაზია სტალინის ძეგლზე წითლად მითხაპნილი “ჩამოკვარცხლბეკდი სოსელო”. ნოდარ ლადარიას ეს ფრაზა, ამის მერე კვარცხლბეკს დაამშვენებს

პ.ს გუშინ იმდენად ბევრი საფერავი ვშთანთქე, რომ 2 საათი ქალაქში დავდიოდით მე და ვანო, ხალხს ვაჩერებდით, მანქანებში ვხტებოდით, მაღაზიებში შევდიოდით და ვეკითხებოდით: “სტალინს რააა?” ზოგი პირდაპირ კაცურად გვპასუხობდა რაც საჭირო იყო, ზოგი უხერხულად დუმდა და იღიმებოდა, მაშინ ჩვენ ვამატებდით, “გულში მაინც” და ამაზე ყველა ბედნიერი გვიქნევდა თავს. მაგარი იყო ძალიან, მაგრამ პატრულთან რაღამ მიმიყვანა ვერ გავიგე, კიდევ კარგი ეს ღამე განყოფილებაში არ გავათენე ))

არსად ქელეხში

ქელეხებში, გასვენებებზე, დღეობებზე და ა.შ. სიარული ჭირის დღესავით მძულს, განსაკუთრებით სამგლოვიარო დანიშნულების პროცედურებზე და ყველა ღონეს ვხმარობ თავიდან ავიცილო ჩემთვის ასე უსიამოვნო ადგილებში სიარული და მართლა ცალ ყურში შევუშვებ და მეორედან გამოვუშვებ ხოლმე დედაჩემის დიდაქტიკურ სენტენციებს: “რას იტყვის ხალხი შვილო”, “ეს საზოგადოების პატივისცემაა”, “ელემენტარული კულტურაა”, “ნათესავები არ მოიმდურო, უხერხულია” და ბლა ბლა ბლა. სხვისი არ ვიცი, მაგრამ მე რომ ჩემი ბიძაშვილის დეიდაშვილის ქვისლის დის მაზლისცოლის ნათლულის მძახლის შვილიშვილი მომადგეს და “გულწრფელი სამძიმარი” გამომიცხადოს, შეიძლება გამეცინოს.

მაგრამ, სამწუხაროდ იქმნება ისეთი სიტუაციაც, როდესაც არწასვლა უბრალოდ გამორიცხულია და “სამეცადინო მქონდა, გორში ჩამოსვლა დამეზარა, ავად ვიყავი” და მსგავსი თიმფლეითები უძლურია და მეც იძულებული ვარ, გუგავას რომ დავესესხო “ნაჯახივით სახე მივიღო” და კბილებში გამოცრილი “ვიზიარებ” – ის აკომპანიმენტით ჩამოვუარო სასახლეში ჩასვენებული მიცვალებულის გარშემო შემომწკრივებულ უცნობ ადამიანებს. წესია ასეთი… დასწყევლოს ეშმაკმა…

ამ შაბათსაც ასეთი შემთხვევა მქონდა, თანაც კიდევ უფრო “სასიამოვნო” – ქელეხშიც მიწევდა დარჩენა. წინა დღით საგანგებოდ შევამზადე ჩემი თავი და როდესაც ჩვენ წასაყვანად გამოგზავნილი დანჯღრეული “ნივა” სახლის კართან გაჩერდა ვაჟკაცურად შევხტი შიგნითა “სიდენიაზე”, ბოულინგის ბურთებივით ავაყირავე ქელეხისათვის გამზადებული ლავაშები და ლაზათიანად ამოვიგანგლე ფქვილში.

მძღოლი მეტად საინტერესო პიროვნება გამოდგა, მთელი გზა (გორის რაიონის ერთ – ერთი მაღალმთიანი სოფლისაკენ) მანქანის სიგნალი არ გაუჩერებია, ყველას ესალმებოდა. შემდეგ ერთი კასეტა შეაცურა მანქანის მაგნიტოფონში და უცნობის სიმღერების ჰანგებით დამატკბო. თავგადაკლული ოპოზიციონერი აღმოჩნდა. შესაბამისად მთელი გზა უნისონში “ვამკობდით” ხელისუფლებას და სოფლისაკენ მიმავალი გზა, რომლის წყალობითაც რამდენჯერმე თავით შევამოწმე “ნივას” სახურავის გამძლეობა, ისე საშინელიც აღარ მეჩვენებოდა.

ჩავედით “დანიშნულების ადგილზე” და მოგცლია, ვის ახსოვს შენი მიცვალებული? ხალხი დაკავებულია “პალატკების” გაშლით, ქვაბების მორევით, სუფრის გაწყობით და სხვა “სტომაქური” საქმიანობებით. ნაცნობი ჯარისკაცი დავინახე, ომის ამბები მინდოდა გამომეკითხა, მაგრამ საქმიანობდა და აღარ შემიწუხებია. ის იყო, ვნანობდი, ნეტავ რაიმე წიგნი წამომეღო მეთქი, რომ საქმეც გამომიჩნდა. როგორც “თბილისში ნასტავლ ბალღს”, რომელსაც “ანგარიში ეყურება”, შესაწევრის აკრება შემომაჩეჩეს. ჰოდა ვისხედით მე და ერთი პაპაკაცი მაგიდასთან, ვიწერდით გვარებს და შემოწირულობებს. ღმერთმანი, პურის დაჭრას და ღვინის ჩამოსხმას ნამდვილად მერჩივნა, მოხმარებაშიც ხომ ჩამეთვალა.

სანამ მიცვალებული მიწაში ჩადეს და ღვინის შხაპი მიაღებინეს, უკვე რამდენიმე ათეული ჭიანჭველა მყავდა დახოცილი. მაგიტომ ვერ ვიტან ბუნებას და ასფალტის და ცემენტის ჯუნგლი მირჩევნია ყველაფერს. ნელ – ნელა სასოწარკვეთა მეპარებოდა და იმ წამზე ვოცნებობდი, გორში რომ დავადგამდი ფეხს.

საოცარი სანახავი იყო ქელეხის სუფრა – ლურჯად აბრდღვიალებული პალატკები, მაგიდის ქვეშ ფეხმორთხმული ძაღლები, გაურკვეველი სოციალური და რასობრივი წარმოშობის მქონე ბავშვები, ხელაკანკალებული მოხუცები, ქალების კრიახი და ალაგ – ალაგ წამოსროლილი ფრაზები: “ვერა გიო (ზურა, ნუგზარ, გურამ, ჯემალ) ძმა, ვერ დავლევ, საჭესთანა ვაარ”

ლიმონათი თბილი, ღვინო ტკბილი, ტკბილეულში ჭიანჭველა, ხილში მატლი…

და რაც ყველაზე მთავარია, თამადა! თამადა – კაცი ლეგენდა! მასწავლებელიაო ვიღაცამ თქვა და მაშინვე გავიფიქრე ნამდვილად ფიზკულტურისაა მეთქი, რადგან დაზეპირებულივით ისროდა: “ავდგეთ მეგობრებო, დავსხდეთ მეგობრებო, დაასხით მეგობრებო” და ა.შ. მერე გაირკვა, რომ ისტორიის მასწავლებელი ყოფილა, თანაც სკოლის დირექტორი და როდესაც განსაკუთრებული ხავილით და იოგების ბერვით შესვა არც მეტი არც ნაკლები, დიახ – იოსებ ბესარიონის ძე სტალინის სადღეგრძელო აფეთქებას ცოტაღა მიკლდა, მაგრამ ყურებში მესმოდა ისევ დედაჩემის ნათქვამი: “საზოგადოება ვერ გაგიგებს შვილო”…

მთელმა სუფრამ მორჩილად გაიმეორა და შესვა ეს სადღეგრძელო, მე კი გულში ისევ იმ ბავშვებზე ვფიქრობდი, რომელთაც მაგ ოჯახაშენებულმა ისტორია უნდა ასწავლოს და ჯანსაღი გონება დაუმახინჯოს. ძალიან დამიმძიმდა გუნება, ყოველთვის ასეა, როდესაც რაღაც ნერვებს გიშლის და შენ ამ ნერვების მოშლის გულში ჩაკვლა გიხდება. თითქოს არაფერი, რა ბედენაა, მაგრამ კარგით რა, ოეეეეეე, სტალინი “აღარ დაიბადება გლეხიკაცითვინა აღაააააარ!”

ბევრი დაწერილა ქელეხის თემატიკაზე მაგრამ, დიდი ხანია არ ვყოფილვარ და შესაბამისად აღარ მახსოვდა მისი სიტკბოება მთელი სისავსით. სამაგიეროდ, ახლა ვიცი, რომ აღარასოდეს წავალ ქელეხში (ყველანაირად ვეცდები) მითუმეტეს შორეულ სოფელში, სადაც მოყაყანე მოხუცები, აბეზარი მწერები და სტალინზე შეყვარებული თამადა მეგულება.

სტალინი

დღეს არაფრის დაწერას აღარ ვაპირებდი, იმიტომ, რომ გამოუძინებელი როცა ვარ, ჭამაც კი მეზარება, არამც თუ ბლოგზე აზრების ფრქვევა, მაგრამ ერთმა ფაქტმა მოსვენება არ მომცა და ისე შემიკიკინა, გადავწყვიტე აქ გამერჩია ეგ საკითხი.

საოცრად ბანალური თემა, საოცრადვე ბანალურ კონტექსტში – სტალინი და მისი “დამსახურება ქართველების მიმართ”… (ვერაფერს იტყვი, ქვას ხეთქავს უკვე დასაწყისი)

საღამოს, როდესაც ბიძაჩემი სახლში დაბრუნდა, ჰაერში გამიშეშდა მისასალმებლად გაწვდილი ხელი და ხველა ამიტყდა მას შემდეგ, რაც მან გაღიმებული სახით მომაწოდა ქაღალდის ფურცელი, რომელსაც თავიდან “with simple curiosity” დავხედე, შემდეგ კი სასოწარკვეთილი მზერა ავაპარე ბიძაჩემისაკენ და დიდი გულთმისნობა არ უნდოდა იმას, რომ თვალებში დიდი ასოებით “შეეენც ბრუტუს (ახლა ვიტირებ)” მეწერა. ეს კი იმიტომ, რომ ქაღალდის ფურცელი წარმოადგენდა ქსეროასლს ქართული პრესის ფლაგმანის (ენა მომტყდეს ამ სიტყვებს რომ ვწერ, ან ენა რა შუაშია და კლავიატურა ადუღდეს) “ასავალ – დასავალის” მორიგი სტატია – პანეგრიკისა სტალინის შესახებ, სადაც დატანილი იყო 1950 – იანი წლების დასაწყისის საქართველოს რუკა (როდესაც 6 თუ 7 წლით ქლუხორი და ახალხევი მოგვიერთა სტალინმა) და “ასავალ – დასავალისთვის” დამახასიათებელი მონუმენტური, გამყინავი ტონით ედო სათაური – “ეს ტერიტორიები სტალინის დამსახურებით საქართველოს ეკუთვნოდა”

ვაიმე ბეჩააა…

“ასავალ – დასავალთან” პრობლემა არა მაქვს, თავისი გაჭირვებაც ეყოფა და ისიც ყველამ იცის რომ “ამ ქალაქში ყველაფერი მოსულა”, სტალინისტებზეც არ ვჯავრობ, იმიტომ, რომ “ნეტარ არიან მორწმუნენი” (მამენტ გლახაკნიც ნეტარ არიან) მაგრამ იმაზე ვდარდობ და ვწუხვარ, რომ ყოველთვის გამოჩნდება ვინმე ახალგაზრდა, ან ძველგაზრდა, რომელიც უკრიტიკოდ მიიღებს “ასავალ – დასავალის” მაღალპოლიგრაფიულ ფურცლებზე (რაღაც კლავიატურას ორთქლი ასდის) დაბეჭდილ ამ მართლაც პრიმიტიული, უტიფარი და მე ვიტყოდი თაღლითური პუბლიცისტიკის “მარგალიტს”… ხოლო შემდეგ, ქუჩებში კვლავ ივლიან ისეთები, რომლებიც მენტორული ტონით მოგვახსენებენ, რომ თურმე სტალინი “დიდი ადამიანი” იყო, “ქართველები უყვარდა”,”მსოფლიო დააჩოქა”, “ფაშისტები გატენა”, “რელიგიურობა დააბრუნა” (ვფიცავ, გამიგია ესეც) და ამასთან გათანაბრებულ სისულელეებს… ამნაირი ქართველების შემყურეს იმედი გიჩნდება, რომ იქნებ ინგლისელებმა ჩერჩილი უკუღმა დამარხეს (კი, მაგ საქმისთვის) რომელმაც მიმიქარავს ალმოდებული მაყვლის ბუჩქი, ისეთი ჭეშმარიტება თქვა, როდესაც “სტალინს და ჰიტლერს რა განასხვავებთ” – ო ჰკითხეს და პირში სიგარაგაჩრილმა (ეს ჩემი ფანტაზიის ნაყოფია) უპასუხა – “ულვაშები” – ო

ჩემი საყვარელი გორელების დამოკიდებულება ამ ადამიანის მიმართ სხვა საკითხია…სიმართლე რომ ვთქვა, რაკი ჩემ სამეგობროში სტალინი სირცხვილის სინონიმია, კარგა ხანი მეგონა, რომ გორელებიც არ იკლავდნენ თავს მისი სიყვარულით…ეეე, ფირუზჯაან, შამაგილაწუნო?… ახალი თაობისადმი ჩემი უდიდესი პატივისცემის მიუხედავად, ცივმა ოფლმა დამასხა მაშინ, სტალინის სახლმუზეუმის წინ მშვიდად მოსიარულე ბიჭუნას (იქნებოდა მეხუთე – მეექვსე კლასელი) რომ ჩავეკითხე, სტალინი როგორი პიროვნება იყო მეთქი და პანტელეიმონ გიორგაძე რომ მოჯვა პასუხში… აღარ მინდა გახსენება, გაიზრდება და მიხვდება, ან ვერ მიხვდება და იყოს სტალინის “სიდიადეში” დარწმუნებული…

აღარაფერს ვამბობ 2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე, სტალინის ძეგლის ქვეშ შეკრებილ დიდი ფეხბურთის მომზირალთა (დიდი ეკრანიდან სხვათაშორის) მიერ ლუდით შესმულ სადღეგრძელოზე: “ეს იმ კაცს გაუმარჯოს, სტალინის ძეგლის ქვეშ რომ დგას და გერმანიას ბალელშჩიკობს” – ო

რა თქმა უნდა ბიძაჩემმა ეგ რუკა ჩემ გასახალისებლად მოიტანა (რა ეგონა, თუ პირიქით მოხდებოდა) მაგრამ არის ხალხი, რომელიც მაგ რუკას საწოლის თავზე გაიკრავს (სავარაუდოდ სტალინისა და ილია მეორის ხატების გვერდით) და დილა – საღამოს ლოცვას აღუვლენს მოწყალე ბელადს….

სანთელი მაინც აანთეთ… ჭრაქი მაინც გვიბოძოს ვინმე მადლიანმა…

ყველა გორელის ნაცვლად, მე მრცხვენია ქალაქის ცენტრში წამოჭიმულ იმ სიმახინჯეზე, სტალინის ძეგლი რომ ჰქვია და რომელიც ვითომ ტურისტული მიზნებისთვისაა ზედგამოჭრილი… მე კი არ მსურს, ჩემი ქალაქს, კაციჭამიების დაბადების ადგილად სცნობდნენ და სტუმრობდნენ…არ მსურს, იმ ადამიანის ძეგლი იყოს ჩემი ქალაქის სიმბოლო, რომელმაც ჩემს სამშობლოს უღელი დაადგა და მაგრად გაუყარა აპეურები… არ მსურს “ბოროტი გენიის” ქვაში განსხეულებული სული ზემოდან მიცქერდეს, ხოლო მისი ძეგლის წინ, მისივე ბოროტების მარცვლებით ნაზარდი ხალხის მიერ ნასროლი კასეტური ბომბისგან დატოვებულ ორმოში ფეხი მივარდებოდეს და ყოველ დანახვაზე მოსიარულე ზიზღად მაქცევდეს…

ვოცნებობ იმ დღეს მოვესწრო, როცა მაგ არამზადის ძეგლს ნაწილ – ნაწილ დაამტვრევენ, ხოლო მაგ ადგილას, აგვისტოს ომში ჩვენი, მართლაც რომ გმირულად დაღუპული ბიჭების მემორიალს აღმართავენ…

მეღირსება ვითომ ლაშარის გორზე შადგომა?